حجتالاسلام والمسلمین جلائیان، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، به تبیین رسالت نخبگان و مبلغان حوزوی در شرایط جنگ ترکیبی دشمن پرداخت و بر ضرورت شناخت دقیق واقعیتها، تحلیل صحیح و روایتسازی متناسب با مخاطب تأکید کرد.
وی در ابتدای این گفتگو در پاسخ به پرسشی درباره وظیفه نخبگان و مبلغان حوزوی در شرایط کنونی که جامعه درگیر یک جنگ تحمیلی و چندلایه است، اظهار داشت: نخستین نکته در چنین شرایطی فهم دقیق اتفاقات و جریانها است آنچه در واقعیت اتفاق افتاده است؛ یک حوزوی و بهطور کلی هر نخبه فکری و فرهنگی باید بتواند زوایای مختلف یک رخداد، زمینهها و ریشههای آن را بهدرستی بشناسد و نسبت به ابعاد گوناگون آن آگاهی پیدا کند.
وی افزود: اگر فهم ما از مسئله ناقص یا سطحی باشد، طبیعتاً تحلیل و تبیینی که ارائه میدهیم نیز ناقص و دچار اشکال خواهد شد؛ بنابراین اولین مرحله، شناخت دقیق واقعیتها و درک همه ابعاد و زمینههای رخدادهاست.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی ادامه داد: مرحله دوم پس از فهم واقعیتها، تحلیل دقیق آنها است. یک حوزوی باید پس از اطلاع از اخبار و رخدادها به تحلیل دقیق بپردازد. یعنی از لایههای سطحی خبر عبور کرده و به لایههای زیرین آن دست پیدا کند. یعنی علاوه بر دانستن دقیق حادثه به ابعاد، زمینهها، عوامل، عوارض، پیامدها و راههای مدیریت آن نیز توجه کند.
وی بیان کرد: پس از آنکه واقعیتها بهدرستی شناخته شد، باید بتوان تحلیل صحیحی از آنها ارائه داد. تحلیل یعنی فهم روابط میان رخدادها، درک علل و پیامدها و تشخیص جهت حرکت تحولات. اگر این مرحله بهدرستی طی شود، زمینه برای مرحله بعدی که روایتسازی است فراهم میشود.
در جنگ ترکیبی، روایتسازی نقش تعیینکننده دارد
حجتالاسلام والمسلمین جلائیان با اشاره به اهمیت روایتسازی در شرایط جنگ ترکیبی اظهار داشت: مرحله سوم، روایتسازی دقیق از واقعیتهای موجود است؛ دشمن امروز از جنگ ترکیبی استفاده میکند و در این جنگ ترکیبی، جنگ شناختی یکی از ابزار بسیار مهم و اثرگذار اوست.
وی افزود: در چنین فضایی، صرف بیان واقعیتها برای مخاطب کافی نیست. ممکن است واقعیت بهدرستی بیان شود، اما اگر در قالب یک روایت قابل فهم و قابل پذیرش ارائه نشود، تأثیر لازم را در مخاطب نخواهد داشت.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی ادامه داد: آنچه میتواند پذیرش را در مخاطب ایجاد کند، تبدیل واقعیت تحلیلشده به یک روایت منسجم و قابل درک است؛ روایتی که همه جوانب مسئله را در نظر بگیرد و بتواند در کنار انتقال حقیقت، احساس متناسب و صحیحی را نیز در مخاطب ایجاد کند.
فضای مجازی گاهی واقعیت ذهنی مخاطب را میسازد
وی با اشاره به نقش فضای مجازی در شکلدهی به ادراک مخاطبان گفت: مخاطب امروز لزوماً با واقعیتهای بیرونی بهطور مستقیم مواجه نیست. بسیاری از مخاطبان، بهویژه کسانی که ارتباط گستردهای با فضای مجازی دارند، در فضایی زندگی میکنند که بخشی از آن ساخته و پرداخته رسانهها و شبکههای اجتماعی است.
حجتالاسلام والمسلمین جلائیان تصریح کرد: در چنین شرایطی، آنچه در ذهن مخاطب شکل میگیرد ممکن است با واقعیت بیرونی فاصله داشته باشد، اما برای او همان تصویر ذهنی، حکم واقعیت را دارد؛ بنابراین تغییر این ادراک کار سادهای نیست و تنها با ارائه یک روایت دقیق، منطقی و متناسب با پیشزمینههای ذهنی مخاطب امکانپذیر خواهد بود.
شناخت رسانه و ابزارهای جنگ شناختی یک ضرورت است
وی با تأکید بر لزوم آشنایی حوزویان با رسانه و سازوکارهای آن اظهار داشت: برای اینکه یک حوزوی بتواند در چنین فضایی اثرگذار باشد، نیازمند پیشزمینههایی است که یکی از مهمترین آنها شناخت رسانه است؛ باید بداند رسانه چگونه عمل میکند و رسانههای دشمن در جنگ ترکیبی از چه ابزارها و روشهایی بهره میبرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی افزود: دشمن در این میدان تنها به انتشار خبر اکتفا نمیکند، بلکه بر ساخت خبر، روایتسازی، جهتدهی به ادراک مخاطب و حتی شکلدهی به احساسات او کار میکند؛ اگر این ابعاد شناخته نشود، مواجهه با این پدیدهها نیز سطحی خواهد بود.
وی خاطرنشان کرد: وقتی یک حوزوی این ابعاد را بشناسد، دیگر به واقعیتهای بیرونی نگاه سادهانگارانه نخواهد داشت و میتواند درک عمیقتری از فضای تحولات داشته باشد.
تغییر شیوه بیان در تبلیغ دینی یک ضرورت است
حجتالاسلام والمسلمین جلائیان در ادامه با اشاره به ضرورت تحول در شیوههای بیان در حوزههای علمیه اظهار داشت: امروز یکی از ضرورتهای جدی در حوزه، مسئله بیان است. بیان باید متناسب با شرایط جدید تغییر کند و این تغییر یک امر اجتنابناپذیر است.
وی افزود: تغییر بیان به این معنا نیست که محتوای دینی تغییر کند، بلکه به این معناست که شیوه ارائه آن متناسب با مخاطب و شرایط جدید بازطراحی شود.
وی توضیح داد: وقتی میگوییم تبیین، منظور این نیست که صرفاً یک روایت یا یک خبر حقیقی را برای مخاطب بخوانیم یا نقل کنیم، بلکه باید آن روایت بهعنوان پایه و محور بحث قرار گیرد و با تحلیل و روایتپردازی مناسب ارائه شود تا مخاطب بتواند آن را درک کند و با آن ارتباط برقرار کند.
شناخت مخاطب، نقطه آغاز اثرگذاری تبلیغی
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی در پاسخ به پرسشی درباره نحوه استفاده حوزویان از رسانهها و منبرهای مجازی گفت: نخستین گام در این مسیر شناخت مخاطب است. مبلغ باید بداند مخاطب او در چه سطحی از دریافت واقعیت قرار دارد و چگونه واقعیتها را درک میکند.
وی ادامه داد: گاهی مخاطب با واقعیتی روبهروست که در بیرون وجود ندارد، بلکه محصول فضایی است که برای او ساخته شده است. در چنین شرایطی اگر مبلغ بدون توجه به این مسئله سخن بگوید، سخن او برای مخاطب اثرگذار نخواهد بود.
حجتالاسلام والمسلمین جلائیان افزود: بنابراین ابتدا باید فهمید که مخاطب با چه برداشتی از واقعیت روبهروست و آن را چگونه دریافت کرده است؛ سپس بر اساس همان فهم، روایت صحیح را بهگونهای ارائه کرد که بتواند بر ذهن و ادراک او اثر بگذارد.
وی با اشاره به تغییر الگوهای ارتباطی در جامعه گفت: منبر همچنان برای بخشی از جامعه بسیار مؤثر و کارآمد است و نباید از ظرفیت آن غفلت کرد، اما برای بخشی از جامعه، بهویژه نسل جوانی که بیشتر با سکوهای خارجی و شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام، تلگرام و دیگر پلتفرمها در ارتباط هستند، صرف منبر بدون توجه به لایههای رسانهای و شناختی نمیتواند اثرگذاری لازم را داشته باشد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی تأکید کرد: از اینرو حوزویان و مبلغان دینی باید علاوه بر حفظ سنتهای تبلیغی، با اقتضائات جدید رسانهای و شیوههای نوین ارتباط با مخاطب نیز آشنا شوند تا بتوانند در میدان جنگ روایتها نقش مؤثر خود را ایفا کنند.
انتهای پیام/
نظر شما